ХАЛЫҚ ҮНІН ЕСКЕРУ – ЖЕРГІЛІКТІ БАСҚАРУДЫҢ МАҢЫЗДЫ БАҒЫТЫ

Қоғамдық дамудың маңызды шарттарының бірі – тұрғындардың өздері өмір сүретін елді мекеннің мәселелерін шешуге қатысуы. Себебі жергілікті жердегі қажеттілікті сол аумақта тұратын адамдардан артық білетін ешкім жоқ. Бір ауылға су құбыры қажет болса, екінші елді мекенде балалар алаңын жөндеу немесе көшедегі қауіпсіздікті қамтамасыз ету мәселесі өзекті болуы мүмкін. Осындай қажеттіліктерді анықтау мен оларды шешу жолдарын қарастыруда тұрғындардың пікірі ерекше рөл атқарады.

Қазақстан Республикасының Конституциясы азаматтардың мемлекеттік басқару ісіне араласуына құқықтық мүмкіндік береді. Халық биліктің бастауы болып табылатындықтан, қоғамдық маңызы бар мәселелерді талқылау азаматтық қоғамның қалыптасуына ықпал етеді. Бұл ретте тұрғынның белсенділігі тек өз мәселесін жеткізумен шектелмеуі керек. Ол ортақ мүддені түсіну, өзге азаматтардың ұсыныстарын тыңдау және елді мекеннің болашағына жауапкершілікпен қарау арқылы да көрініс табады.

Конституцияның 35-бабында азаматтардың мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарына жеке және ұжымдық өтініш жасау құқығы бекітілген. Бұл норма тұрғындарға өздерін толғандырған мәселені заңды жолмен көтеруге мүмкіндік береді. Мысалы, белгілі бір көшеде балалардың қауіпсіз жүріп-тұруына жағдай жасалмаған болса, ата-аналар бірігіп, тиісті мекемеге өтініш жолдай алады. Өтініште мәселенің нақты орны, туындау себептері және оны шешуге қатысты ұсыныстар көрсетілсе, оны қарау барысы да түсініктірек болады.

Алайда азаматтық белсенділіктің нәтижесі тек өтініш санына байланысты емес. Ең маңыздысы – ұсыныстың мазмұны мен оны қарау сапасы. Тұрғындар мәселені көтерген кезде нақты дерекке сүйеніп, мүмкін болатын шешу жолдарын ұсынғаны дұрыс. Ал мемлекеттік орган әрбір өтінішті қолданыстағы заңнамаға сәйкес қарап, қабылданған шешімнің негізін түсіндіруі қажет. Егер ұсынысты орындау белгілі бір себептермен мүмкін болмаса, оның құқықтық немесе ұйымдастырушылық негіздері көрсетілгені жөн.

Жергілікті деңгейдегі маңызды институттардың бірі – мәслихат. Конституцияның 88-бабына сәйкес, мәслихаттар тиісті аумақ халқының ерік-мүддесін білдіретін өкілді органдар болып табылады. Олар жергілікті бюджетті, аумақты дамыту жоспарларын және әлеуметтік-экономикалық бағдарламаларды бекітуге қатысады. Сондықтан мәслихат қызметі тұрғындардың күнделікті қажеттіліктерімен тікелей байланысты. Халық қалаулыларының міндеті тек шешім қабылдау емес, сол шешімдердің жергілікті қоғамның мүддесіне қаншалықты сәйкес келетінін ескеру болып табылады.

Мысалы, аудан көлемінде бірнеше әлеуметтік нысанды жөндеу қажеттілігі туындады делік. Мұндай жағдайда қаржыландырудың басым бағыттарын анықтау кезінде тұрғындардың сұранысы, нысандардың жағдайы және халық саны сияқты факторлар ескерілуі керек. Бір елді мекенге спорт алаңы қажет болса, екіншісіне балалардың қауіпсіздігі үшін жаяу жүргіншілер жолын реттеу маңызды болуы мүмкін. Әр ұсынысты жеке қарастырып, оның қоғамдық қажеттілігін анықтау жергілікті шешімдердің негізді болуына көмектеседі.

Әкімдік пен мәслихаттың қызметі өзара байланысты болғанымен, олардың міндеттері бірдей емес. Жергілікті атқарушы органдар өз құзыреті шегінде аумақтың дамуын ұйымдастырып, бекітілген бағдарламалар мен бюджеттің орындалуын қамтамасыз етеді. Ал мәслихат халықтың мүддесін білдіріп, жергілікті маңызы бар мәселелер бойынша өкілді шешімдер қабылдайды. Осы ерекшелікті түсіну тұрғындарға өз өтінішін тиісті органға бағыттауға мүмкіндік береді. Нәтижесінде мәселені қарау тәртібі жеңілдеп, жауапты тараптың міндеті айқындалады.

Қазіргі кезде азаматтардың қоғамдық өмірге қатысуына жаңа мүмкіндіктер ашылып отыр. Электрондық өтініш беру жүйелері, қоғамдық тыңдаулар, тұрғындармен кездесулер және жергілікті бастамаларды талқылау алаңдары халық пен мемлекеттік органдар арасындағы байланысты кеңейтеді. Мұндай құралдардың тиімділігі оларды пайдаланудың қолжетімділігіне және кері байланыстың сапасына тәуелді. Тұрғын өз ұсынысының тіркелгенін ғана емес, оның қалай қаралғанын және қандай шешім қабылданғанын да білуі керек.

Қоғамдық тыңдаулардың маңызы да осында. Кез келген елді мекенге қатысты өзгеріс жоспарланған кезде сол аумақта тұратын адамдардың пікірін ескеру қажет. Мәселен, қоғамдық демалыс орнын жаңарту кезінде тұрғындар оның орналасуы, балаларға арналған жабдықтар, көгалдандыру және қауіпсіздік мәселелері жөнінде ұсыныс білдіре алады. Осындай талқылаулар шешім қабылдаушыларға нақты қажеттілікті түсінуге көмектеседі. Сонымен бірге тұрғындар арасында ортақ жауапкершілік қалыптасады.

Азаматтық қатысудың тағы бір маңызды қыры – қоғамдық мүлікке ұқыпты қарау. Жаңадан салынған балалар алаңы, жөнделген жол немесе абаттандырылған саябақ тек мемлекеттік мекеменің жұмысының нәтижесі емес, бүкіл қоғамның ортақ игілігі болып табылады. Сондықтан тұрғындар да мұндай нысандарды күтіп ұстауға, тазалықты сақтауға және бүліну жағдайларын болдырмауға атсалысуы қажет. Мемлекеттік жұмыс пен қоғамдық жауапкершілік қатар жүргенде ғана жасалған игіліктің ұзақ мерзімді пайдасы болады.

Меркі ауданында да тұрғындардың ұсыныстарын жергілікті даму жоспарларымен байланыстырудың маңызы зор. Әр ауылдың әлеуметтік және инфрақұрылымдық қажеттілігі әртүрлі болғандықтан, мәселелерді бірдей тәсілмен шешу әрдайым тиімді бола бермейді. Ауыл тұрғындарының басын қосып, ортақ проблемаларды анықтау, жастар мен аға буын өкілдерінің пікірін тыңдау және ұсыныстарды жүйелеу жергілікті жұмыстың сапасын арттыра алады. Әсіресе жол, ауызсу, көшелерді жарықтандыру, мәдениет және спорт нысандары жөніндегі бастамалар нақты қажеттілікке сүйеніп қарастырылғаны жөн.

Сонымен қатар тұрғындардың ұсынысы әрдайым бірдей бола бермейтінін ескеру қажет. Бір мәселе бойынша әртүрлі пікірдің болуы – қалыпты жағдай. Мұндай кезде қоғамдық талқылаудың міндеті бір тараптың пікірін ғана қолдау емес, барлық мүдделі азаматтардың көзқарасын тыңдап, заңға және ортақ қажеттілікке негізделген шешім іздеу. Өзара құрмет пен ашық пікір алмасу қоғамдық келісімді сақтауға мүмкіндік береді.

Қорытындылай келе, тұрғындардың ұсынысы мен жергілікті шешім арасындағы байланыс – тиімді басқарудың маңызды көрсеткіші. Азамат өз пікірін еркін жеткізіп, ал жауапты органдар оны заң аясында қарастырып, негізді жауап берген жағдайда қоғам мен билік арасындағы сенім нығаяды. Әрбір тұрғын туған жерінің дамуына үлес қоса алатынын сезінуі керек. Өйткені елді мекеннің көркеюі тек қабылданған бағдарламаларға емес, сол жерде өмір сүретін адамдардың белсенділігіне, өзара ынтымақтастығына және ортақ іске деген жауапкершілігіне де байланысты. Халықтың пікірі ескерілген жерде қоғамдық қажеттілік пен мемлекеттік шешімнің арасындағы байланыс айқындала түседі.

Аубакирова Алия Нәметқазықызы

Іскер әйелдер қауымдастығының төрайымы